Μη κατηγοριοποιημένο

Στην κορυφή του βράχου της Μονεμβασιάς, στο λεγόμενο Γουλά, κρύβεται ένα διαμάντι γνώριμο σε πολλούς αλλά πραγματικά γνωστό σε λίγους. Ανηφορίζοντας στις “βόλτες”, τον ελικοειδή οχυρωμένο δρόμο που ξεκινά στη ρίζα του βράχου, φτάνει κανείς σε μια επιβλητική πύλη, που αποτελεί την είσοδο για την Άνω Πόλη. Άλλοτε κέντρο της διοίκησης της πόλης και τόπος κατοικίας  αριστοκρατικών οικογενειών, η Άνω Πόλη στέκει εδώ και αιώνες ερειπωμένη ατενίζοντας  από ψηλά το Μυρτώο πέλαγος.  Και ισορροπώντας στην άκρη του γκρεμού, η εκκλησία της Αγίας Σοφίας, κτισμένη το 12ο αιώνα, να θυμίζει την αίγλη της άλλοτε ευημερούσας καστροπολιτείας.

Η Άνω Πόλη συνυπάρχει με τον ενεργό οικισμό της Κάτω Πόλης, ενώ τα κτήρια της καλύπτουν όλες τις περιόδους ζωής της  Μονεμβασίας, από τον 6ο έως τον 18ο αιώνα, συνιστώντας μια ολοκληρωμένη πόλη – κάστρο. Προστατεύεται ως αρχαιολογικός χώρος και ιστορικό διατηρητέο μνημείο, ως τόπος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και προέχον βυζαντινό μνημείο.

Η πρόωρη εγκατάλειψή της, ωστόσο, ήδη από την περίοδο της πρώτης Ενετοκρατίας, προκάλεσε τη σταδιακή καταστροφή των περισσότερων κτισμάτων της Άνω Πόλης. Μόνο η ύπαρξη φρουράς στο κάστρο και η χρήση από αυτήν ορισμένων κτηρίων μέχρι τους νεώτερους χρόνους βοήθησε στη διατήρησή τους σε αρκετά καλή κατάσταση. Ο Εβλιγιά Τσελεμπή, Τούρκος περιηγητής που επισκέφθηκε την Μονεμβασιά όταν η Άνω Πόλη είχε ήδη εγκαταλειφθεί από τους περισσότερους κατοίκους της, την περιγράφει γλαφυρά ως μια πόλη με “σπίτια άσπρα σαν κύκνους, πλούσια και κομψά ακόμα και για ένα βασιλιά”.  Αναφέρεται στην ύπαρξη φρουράς και στο συγκρότημα της πύλης, που αποτελούσε “ένα είδος λέσχης για την φρουρά…όπου όλοι σταματούσαν για να ξεκουραστούν”.

Τον 20ο αιώνα η Άνω Πόλη, εντελώς ερειπωμένη πια, δεν διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο στη ζωή της καστροπολιτείας. Μόνο οι φυλακές συνέχισαν να λειτουργούν μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Με την πάροδο του χρόνου τα περισσότερα ερειπωμένα κτήρια μετατράπηκαν σε σωρούς από πέτρες, με τη βλάστηση να τα καλύπτει, δίνοντας μεν μια γοητεία, στερώντας όμως στον επισκέπτη τη δυνατότητα να αντιληφθεί πλήρως το χώρο στον οποίο βρίσκεται. Η ανησυχία των κατοίκων για την κατάσταση οδήγησε στην πρώτη οργανωμένη επέμβαση στην Άνω Πόλη το 1958, τη συντήρηση και αναστήλωση του λαμπρού ναού της Αγίας Σοφίας, για την οποία δαπανήθηκε τότε το ποσό των 15.000.000 δραχμών. Έκτοτε δεν πραγματοποιήθηκαν άλλες εργασίες στην κορυφή του βράχου.

Σήμερα ωστόσο, η Άνω Πόλη αρχίζει να παίρνει καινούρια μορφή, αποκαλύπτοντας τα καλά κρυμμένα μυστικά της. Η πόλη – κάστρο ξαναζωντανεύει. Το έργο της ανάδειξης και αποκατάστασης της Άνω Πόλης, που εκτελείται υπό την επίβλεψη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας, καλύπτει την περιοχή από την πύλη έως το Ναό της Αγίας Σοφίας, σκοπεύοντας να φέρει στο φως την πιο κεντρική και πυκνοκατοικημένη γειτονιά της Άνω Πόλης. Οι ανασκαφές, που για πρώτη φορά πραγματοποιούνται στο σημείο αυτό, αποκαλύπτουν το  παλιό λιθόστρωτο δρόμο που οδηγούσε από την πύλη στο Ναό της Αγίας Σοφίας, την εποχή που η Άνω Πόλη έσφυζε από ζωή. Στην πορεία αυτής της διαδρομής, οικίες και άλλα κτίσματα έρχονται στην επιφάνεια για πρώτη φορά και οι εργασίες στερέωσής τους εξασφαλίζουν τη μελλοντική τους διάσωση.Τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης και όχι μόνο, που φέρνει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη, πλουτίζουν τις γνώσεις των ειδικών σχετικά με αυτόν το σημαντικό αλλά πλημμελώς διερευνημένο χώρο.Ταυτόχρονα, γίνονται εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης και στο ναό της Αγίας Σοφίας, που αποτελεί το σημαντικότερο πόλο έλξης για τους Έλληνες και ξένους επισκέπτες.

Η ‘Ανω Πόλη παραμένει κλειστή για το κοινό μέχρι την ολοκλήρωση των εργασιών.  Σύντομα όμως θα είναι πάλι προσβάσιμη στους επισκέπτες, δίνοντας τους για πρώτη φορά την ευκαιρία να γνωρίσουν μια πόλη που για αιώνες βρισκόταν θαμμένη στα χαλάσματα.

Η Μονεμβάσια, ή Μονεμβασία, ή Μονεμβασιά, ή Μαλβαζία κατά τους Φράγκους, είναι μια μικρή ιστορική πόλη της ανατολικής Πελοποννήσου, που είναι περισσότερο γνωστή από το μεσαιωνικό φρούριο που κάθε χρόνο επισκέπτονται χιλιάδες επισκέπτες για να γνωρίσουν την ακαταμάχητης γοητεία του.

Το «Γιβραλτάρ της ανατολής», όπως αποκαλείται επειδή μοιάζει με το βράχο του Γιβραλτάρ, φιγουράρει σε περίοπτη θέση στους μεγαλύτερους ταξιδιωτικούς οδηγούς του πλανήτη και είναι ένας προορισμός που προτείνεται όχι μόνο για το καλοκαίρι αλλά για όλες τις εποχές του χρόνου, καθώς αποπνέει αυτήν την μοναδική μεσαιωνική ατμόσφαιρα που μαγεύει τον επισκέπτη.

Η παραμυθένια εικόνα της μοναδικής καστροπολιτείας που κατοικείται μέχρι και σήμερα, είναι γνωστή στα πέρατα του κόσμου καθώς για αυτήν έχουν γράψει πολλοί ταξιδιώτες, Έλληνες και ξένοι δημοσιογράφοι, λογοτέχνες και ποιητές, όπως -το σημαντικότερο τέκνο της- ο μεγάλος Έλληνας ποιητής Γιάννης Ρίτσος, ο οποίος την έχει υμνήσει και την έχει δοξάσει, όσο κανένας άλλος.

Υπάρχουν όμως κάποιες πληροφορίες σχετικά με την καστροπολιτεία που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και δεν είναι τόσο γνωστές στο ευρύ κοινό.
Όπως:

1. Το όνομά της είναι σύνθετη λέξη, που προέρχεται από τις δύο ελληνικές λέξεις Μόνη και Έμβασις. Οι ντόπιοι την αποκαλούν Μονεμβάσια.
2. Οφείλει τη μορφή της σε ισχυρό σεισμό, που έγινε το 375 μ.Χ., αποκόπτωντάς την από την ξηρά και μετατρέποντάς την σε νησί.
3. Ο βράχος της Μονεμβασιάς, όπως και η γύρω περιοχή ανήκουν στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό δίκτυο NATURA.
4. Ήταν το πρώτο κάστρο της Πελοποννήσου, που απελευθερώθηκε στις 23 Ιουλίου 1821.
5. Στο βράχο δεν υπάρχει πηγαίο νερό. Μέχρι το 1963 οι κάτοικοι κάλυπταν τις ανάγκες τους σε νερό με τις στέρνες για συλλογή του βρόχινου νερού, που διέθεταν όλα τα σπίτια.
6. Στη Κάτω Πόλη σώζονται σήμερα 26 εκκλησίες. Ωστόσο, σύμφωνα με καταγραφή των εκκλησιών του 1821, στο παρελθόν υπήρχαν τουλάχιστον 33.
7. Μέχρι το 1970 το μεγαλύτερο μέρος της ερειπωμένης Άνω Πόλης ήταν περιφραγμένο και έβοσκαν κατσίκια, ενώ λίγες δεκαετίες νωρίτερα προσφερόταν ως βοσκότοπος έναντι ενοικίου.
8. Η εικόνα της Σταύρωσης του 14ου αι., που βρίσκεται σήμερα στο Ναό του Ελκόμενου Χριστού, κλάπηκε το 1979. Από το 1980 φυλασσόταν στο Βυζαντινό Μουσείο και το 2012 επέστρεψε στη Μονεμβασιά.
9. Ο ναός του Αγίου Νικολάου στο ανατολικό τμήμα της πόλης δεν λειτούργησε ποτέ σαν ναός. Ωστόσο στέγασε ένα από τα πρώτα αλληλοδιδακτικά σχολεία της σύγχρονης Ελλάδας. Εκεί φοίτησε τα πρώτα μαθητικά του χρόνια και ο Γιάννης Ρίτσος.
10. Στην καστροπολιτεία σήμερα ζουν μόνιμα περίπου 10 με 15 κάτοικοι. Στην πλειονότητά τους τα κτήρια λειτουργούν σαν ξενώνες ή παραθεριστικές κατοικίες, ενώ το χειμώνα, που οι επισκέπτες είναι πολύ λίγοι, συναντά κανείς περισσότερες γάτες παρά ανθρώπους.
11. Για τους επισκέπτες της Μονεμβασιάς που θέλουν να μάθουν περισσότερα για την ιστορία της γίνονται ξεναγήσεις κατά τους θερινούς μήνες. Σημείο έναρξης η Κεντρική Πύλη κάθε Τρίτη, Πέμπτη, Σάββατο και Κυριακή στις 19.00 (επικοινωνία και κρατήσεις: info@monemvasiatour.com και 6939780001).